Türkiye’de Lüksün Yeni Tanımı: Sahip Olmak Değil, İyi Hissetmek...

Bir zamanlar lüks; evdi, arabaydı, mülktü.Bugün Türkiye’de lüks, sahip olmak değil hissetmek.

Ev fiyatları, araba vergileri, kredi erişimi ve ekonomik belirsizlik; büyük hedefleri çoğu insan için ulaşılamaz hale getirdi.Ama insan psikolojisi boşluk kabul etmez.Büyük hayaller küçülür, anlık tatminlere dönüşür.

Ve işte tam bu noktada yeni bir lüks tanımı doğar:

“En azından kendime bunu yapabiliyorum.”

Bu bir savurganlık meselesi değil.Bu, psikolojik telafi davranışı.

Davranış bilimlerinde buna “compensatory consumption” denir: Kişi, ulaşamadığı statü hedeflerini daha erişilebilir tüketimlerle telafi eder.

• Ev alamıyorum → kaliteli kahve makinesi

• Araba alamıyorum → premium sneaker

• Gelecek belirsiz → “bugün kendimi iyi hissetmeliyim”

Bu durum, Türkiye gibi yüksek belirsizlik yaşayan ülkelerde daha yoğun görülür.

Beyin Açısından Bakalım: Neden Alışveriş?

Nörobilim bize şunu söylüyor:Satın alma anında dopamin salgılanır.Ama bu dopamin gelecek vaadiyle değil, şimdi ile ilgilidir.

Thinking, Fast and Slow kitabında Daniel Kahneman, beynin iki sistemi olduğunu anlatır:

• Sistem 1: Hızlı, duygusal, anlık

• Sistem 2: Yavaş, mantıklı, planlı

Ev almak Sistem 2 ister.Alışveriş yapmak Sistem 1’e hitap eder.

Türkiye’de ekonomik koşullar, insanları Sistem 1 tüketimine iter.

Gösteriş Değil, “Ben Değerliyim” Mesajı

Thorstein Veblen’in klasik teorisi artık tek başına yetmiyor.

The Theory of the Leisure Class

Eskiden lüks = başkasına göstermekti.

Bugün lüks daha çok şunu söylüyor:

“Hayat zor ama ben kendimi değersiz hissetmiyorum.”

Bu yüzden:

• Özel ambalajlar

• “Premium” kelimesi

• Kişiselleştirilmiş ürünler

• Ritüel yaratan markalar

çok daha etkili.

Türkiye’ye Özgü Bir Lüks Algısı

Türkiye’de lüks artık:

• Sessiz (quiet luxury)

• Küçük ama kaliteli

• Günlük hayata entegre

• “Kaçış” hissi veren

Bir mum.Bir kahve.Bir cilt bakım ürünü.Bir güzel defter.

Çünkü gelecek kontrol edilemiyor, ama bugün ediliyor.

Bu Bir Zayıflık mı? Hayır.

Bu davranış:

• Şımarıklık değil

• Bilinçsizlik değil

• Savurganlık hiç değil

Bu, belirsizlikle baş etme stratejisi.

Scarcity kitabında Mullainathan & Shafir şunu söyler:

Kıtlık, insanı irrasyonel değil, odaklı yapar.

İnsanlar geleceği kurtaramadıklarında, anı kurtarırlar.

Gerçek Lüks Ne?

Bugün Türkiye’de gerçek lüks:

• Güvende hissetmek

• Kontrol duygusu

• Kendine küçük alanlar açabilmek

Ve evet, bazen bu:

“Pahalı bir kahve”“İyi hissettiren bir alışveriş”“Kimseye anlatılmayan küçük zevkler”

Belki de yeni çağın lüksü budur:Büyük hayallerin ertelendiği yerde, küçük mutlulukları suçluluk duymadan yaşayabilmek.

Belki de zamanımızın en paha biçilmez lüksü ; bu zor günleri daha zorlaştırmayan, parlamandan rahatsız olmayan, arkandan konuşup yüzüne gülmeyen insanlarla aynı masada olabilmektir.

Gerisi zaten sepete ekleniyor...

Sevgiler...

Pınar ILKIN